Mortis - Czarodzieje 1939

Pełna wersja: Poprawność językowa w pisaniu dialogów
Aktualnie przeglądasz uproszczoną wersję forum. Kliknij tutaj, by zobaczyć wersję z pełnym formatowaniem.

Poprawność językowa w pisaniu dialogów

– kilka prostych rad, na które warto spojrzeć –

W całym swym bogactwie język polski jest również niezwykle trudny nie tylko dla cudzoziemców, ale również (głównie) dla rodzimych jego użytkowników. Oprócz siermiężnych ortografii i fleksji z miliardem końcówek, jednym z najbardziej tajemniczych gruntów okazuje się być dla nas interpunkcja. O nią rozbijają się w głównej mierze dialogi, których chyba nikt nie pisze w sposób poprawny.



Rozwiązania estetyczno-ortograficzne

Zacząć należy od, zdawałoby się, najbardziej banalnego elementu każdej wypowiedzi postaci – wyglądu. Myślicie zapewne, że żadnemu z nas nie można nic pod tym względem zarzucić – otóż można. Okazuje się, że bardzo mało osób zdaje sobie sprawę z poprawności pod tym względem. Oczywiście nikt z nas nie pisze tu książek i nie zakłada wydawnictw, toteż części opatrzone gwiazdką możecie przeczytać raczej w ramach ciekawostki, gdyż poprawność poprawnością, ale nie dajmy się zwariować. Warto zwrócić uwagę na jednorazowo podkreślone nazwy, będę bowiem często do nich wracać. Opis tych dziwadeł i sposób ich uzyskiwania uwzględniłem u dołu.

Wytłuszczenie, kursywa, kolor

Z tego co widziałem, pośród nas są osoby, które korzystają z pogrubienia wypowiedzeń swojej postaci. Rzadziej zdarzają się dialogi pochylone, a krusywa na forum w domyśle używana jest do myśli i podkreślania wyszczególnionych części posta. Odłóżmy jednak na bok kwestię poprawności tego zabiegu – jest to część specyfiki pisania postów i o ile w książkach coś takiego nie miałoby racji bytu, tak na forach należy przymknąć na to oko, gdyż jest to zakorzenione w naszej wewnętrznej normie. Nawet w normach odbiegających od tej ogólnopolskiej należy bowiem trzymać się pewnych reguł estetycznych, ażeby nie popaść w kompletną samowolę.

Jeżeli decydujesz się na upiększenie dialogu w ten sposób, obejmij kodem CAŁĄ kwestię, tzn. od pierwszej pauzy dialogowej (—), szumnie nazywanej myślnikiem, do drugiej, kończącej wypowiedź bohatera.

        Niepoprawnie:Cześć!
        Poprawnie: — Cześć!

Różnica co prawda ledwie dostrzegalna, lecz uważam, że mimo wszystko warto o tym wiedzieć. Piszę o tym dlatego że dużo z nas pomija pierwszą pauzę, pozostawiając ją poza formatowaniem. Nie jest to może rażący błąd dla większości z nas, lecz to ten sam typ zabiegu, co – przykładowo – pozostawienie poza pogrubieniem wykrzyknika czy kropki. Poza tym, wygląda nieestetycznie.

Długość pauzy dialogowej

Zapewne zauważyliście, że w Wordzie pozioma kreska na klawiaturze ulega wydłużeniu w zależności od okoliczności jej wpisania. Nie ma co bawić się w nadmiernych estetów – znak minusa na klawiaturze może służyć za pauzę dialogową, lecz sposób jej uzyskiwania w oparciu o klawiaturę numeryczną opisałem na dole.

Spacje po pierwszej pauzie

U niektórych z nas notorycznie pojawia się zapis (pomijam ewentualne formatowania) typu:
        —Nie mam ci nic więcej do powiedzenia.
        —Myślę że powinieneś to zmienić.

Co jest w nich nie tak? Nieszczęsne przylgnięcie pierwszej pauzy do wypowiedzi. Akurat to jest błędem i nie powinno się tak robić. Dlaczego? Bo myślniki oddzielamy od tekstu spacjami i kropka. (Ciekawym jest, że błąd ten popełniany jest w głównej mierze przez osoby wytłuszczające tekst dialogów. Moja rada: nawet Word nie robi automatycznego odstępu między kwadratowymi nawiasami, więc nie powinniśmy wymagać tego od edytorów tekstu w przeglądarkach internetowych. XD)

Po pierwszej pauzie zawsze trzeba zachować odstęp. Możecie pobawić się z twardą spacją, która nie będzie zmieniać się Wam w zależności od justowania tekstu. Twarda spacja jest wykorzystywana przez wydawnictwa celem zachowania równych odstępów pomiędzy pierwszą pauzą a tekstem, co motywowane jest wyłącznie estetyką literacką.

Zwroty grzecznościowe w dialogach (?!)

Mowa tu o zaimkach osobowych: ty, tobie, tobą, ci, ciebie, wy, wam, wami, a także formy pan, pani, państwo jako zwroty do konkretnych osób. Pisanie ich wielką literą jest dopuszczalne tylko w korespondencji i jest uwarunkowane kulturowo. W dialogach możecie, a nawet musicie, pisać je małą literą. Bez obaw, nie wyjdziecie na chamów. Wręcz przeciwnie, wciąż pamiętam jak moja polonistka w podstawówce niemal zbluzgała mojego kolegę za takie pisanie.



Meandry poprawności

Przed wami kilka najważniejszych aspektów poprawnego pisania tekstu.

1. Każda nowa myśl bohatera zapisywana jest od nowej linijki, w nowym akapicie.
Wydaje się to dość jasne. Twój bohater chce coś powiedzieć – wciskasz Enter i jest ładnie.
        Przykład:
        Stanęła przed nim, więc w końcu zdobył się na odwagę powiedzenia do niej czegokolwiek!
        — Cześć.

2. Jeśli narrator zapowiada mowę bohatera, zamiast kropki należy użyć dwukropka, a kwestię postaci zapisać zgodnie z zasadami.
        Przykład:
        Stanęła przed nim, więc w końcu zdobył się na odwagę i niemal krzyknął:
        — Cześć!

3. Wtrącenia narratora wewnątrz wypowiedzeń postaci to zagadnienie dość szerokie, więc należy rozbić je na kilka bardziej szczegółowych.
    a) Pauza dialogowa nie funkcjonuje jak kropka, toteż błędne jest rozpoczynanie wtrącenia wielką literą.
        Niepoprawnie: — Cześć — Powiedział nieśmiało.
        Poprawnie: — Cześć — powiedział nieśmiało.

    b) Pytajnik, wykrzyknik i wielokropek nie funkcjonują w dialogu jak znaki kończące zdanie (wyjątek uwzględniony w podpunkcie d).
        Niepoprawnie: — Ile masz lat? — Zapytała.
        Poprawnie: — Ile masz lat? — zapytała.

    c) Kropki po kwestii dialogowej nie pisze się, jeśli komentarz narratora odnosi się do samego mówienia. Jest to kwestia wydająca się być bardzo niejednoznaczną, lecz w praktyce kropki nie stawia się, jeśli komentarz rozpoczyna się od słów takich jak: dodał, krzyknął, odparł, odpowiedział, odrzekł, parsknął, powiedział, prychnął, ryknął, sapnął, stwierdził, szepnął, warknął, westchnął, zagaił, załkał, zapytał itd.
        Niepoprawnie: — Uczę się w Hogwarcie czwarty rok. — oznajmił.
        Niepoprawnie: — Uczę się w Hogwarcie czwarty rok. — Oznajmił.
        Poprawnie: — Uczę się w Hogwarcie czwarty rok — oznajmił.

    d) Kropka pojawia się natomiast, gdy komentarz narratora nie jest bezpośrednio związany z mową postaci, a opisuje uwarunkowania zewnątrzjęzykowe, takie jak: ton głosu, czynności w trakcie mówienia, otoczenie itp. Należy przy tym pamiętać, aby wtrącenie rozpocząć wielką literą.
        Niepoprawnie: — Zaczynajmy lekcję — pani profesor uniosła różdżkę ku górze.
        Niepoprawnie: — Zaczynajmy lekcję. — pani profesor uniosła różdżkę ku górze.
        Poprawnie: — Zaczynajmy lekcję. — Pani profesor uniosła różdżkę ku górze.
    ODNIESIENIE DO PPKT. B) W tym przypadku, jeśli na końcu wypowiedzi znajduje się wykrzyknik, pytajnik bądź dwukropek, znak ten traktowany jest zgodnie z ogólnymi zasadami interpunkcji.
        Niepoprawnie: — Zaczynajmy lekcję! — pani profesor uniosła różdżkę ku górze.
        Poprawnie: — Zaczynajmy lekcję! — Pani profesor uniosła różdżkę ku górze.

        Niepoprawnie: — Jak masz na imię? — od dawna chciał zadać jej to pytanie.
        Poprawnie: — Jak masz na imię? — Od dawna chciał zadać jej to pytanie.

    e) Przy kontynuowaniu wypowiedzi bohatera po wtrąceniu narratora należy tak operować interpunkcją, aby zachować ciągłość wypowiedzenia (wbrew pozorom cały czas mamy do czynienia z jednym zdaniem). Nie należy też pisać przecinka przed pauzą, gdyż pełnią one tę samą funkcję w tekście.
        Niepoprawnie: — Myślę — powiedział, — że nie zdam tego egzaminu.
        Poprawnie: — Myślę — powiedział — że nie zdam tego egzaminu.

    f) Wielokrotne wtrącenia są jak najbardziej dopuszczalne. Ich ilość nie jest odgórnie narzucona, lecz ja sam wychodzę z założenia, że maksymalna ich ilość to dwa. Niweluje się w ten sposób niepotrzebne zawiłości. Tak jak w poprzednim podpunkcie, również w tym przypadku należy utrzymać zgodność z zasadami rozdzielania zdań.
        Przykład 1:
        — Zawsze lubiłam OPCM — powiedziała. — Nigdy nie lubiłam zielarstwa — dodała po chwili.
        Przykład 2:
        — Setki razy ci powtarzałam — warknęła wyraźnie poirytowana — żebyś pod żadnym pozorem nie wchodził do Zakazanego Lasu! — Machnęła dłonią w stronę okna.

Pauza dialogowa to nic innego, jak długi myślnik wydzielające kwestie wypowiadane przed postać. W zależności od wydawnictwa wykorzystywana jest tu pauza albo półpauza — nie ma jednej zasady, co dokładnie ma być wykorzystywane w tym celu. Zarówno pauzę jak i półpauzę można otrzymać z wykorzystaniem lewego Alta i klawiatury numerycznej.
pauza: Alt + 0151
półpauza: Alt + 0150

Twarda spacja ma stałą długość, to znaczy nie ulega modyfikacjom wynikającym z justowania tekstu. Można ją wykorzystywać również do robienia akapitów w postach.
twarda spacja: Alt + 255
Poradnik napisany przez Fredericka Croucha.